Samenspel en solidariteit centraal in nieuwe aanpak

Baas in eigen wijk

INTERVIEW Op het moment dat u dit leest is het vrijwel zeker dat de Algemene Kerkenraad (AK) van de Protestantse Gemeente Zoetermeer (PGZ) heeft besloten tot decentralisatie van de PGZ als geheel. Dit houdt in dat de kerkelijke wijken vanaf 1 januari 2019 zelf verantwoordelijkheid dragen voor het beleid in hun wijk, inclusief de financiën. Tijd voor een goed gesprek met de voorzitter van de AK, Jos Nouwt.

Wat is de kern van het besluit tot decentralisatie?
‘In de toekomst worden de beslissingen niet óver, maar dóor de mensen genomen die het aangaat. In de afgelopen jaren is duidelijk geworden dat we de kerk beter kunnen besturen als de mensen in de wijk zelf de beslissingen nemen.
Er was voorheen nog al eens gedoe rond bepaalde besluiten die in de toen geldende regelingen door de AK werden genomen. Zo was het moeilijk uit te leggen dat een wijkgemeente een predikantsvacature niet vervuld kreeg, terwijl de begroting van die wijk sluitend was. Tegelijkertijd was er onbegrip dat er in een andere wijk drie predikanten waren.

Transparantie
Het ontbrak aan transparantie. Voortaan besluit de wijkkerkenraad zelf over dergelijke voor de wijk heel belangrijke onderwerpen. Hierbij is het ook goed te melden dat de wijken de zelf verworven inkomsten – bijvoorbeeld uit verhuur van ruimtes – nu zelf mogen houden. Die kunnen ze aanwenden om de kosten van de eigen activiteiten te dekken.
We hebben voor deze werkwijze een voorbeeld gevonden in Amersfoort. Daar werkt het al. Men heeft daar zelfs gemerkt dat de inkomsten omhoog zijn gegaan, omdat men weet dat alles in de eigen wijk blijft.

‘In het Amersfoortse
model blijken de
inkomsten zelfs te stijgen’

De wijken zullen ook voor de eigen wijk een ledenadministrateur aanwijzen. Misschien lijkt dat een detail, maar de praktijk leert dat het bijhouden van een solide administratie zeker niet altijd even simpel is. Een goede samenwerking met het Kerkelijk Bureau kan dit systeem foutloos laten verlopen.’

Alle wijken zijn verschillend qua grootte, financiële draagkracht en zo meer. Hoe moet dat?
‘Daar is rekening mee gehouden door het instellen van een solidariteitsfonds en een stimuleringsfonds.
Het solidariteitsfonds is bedoeld om wijkgemeenten die in een bepaalde situatie kampen met een (dreigend) tekort op de begroting tijdelijk ondersteuning te geven, zodat ze na kortere of langere tijd weer op eigen benen kunnen staan.
Het stimuleringsfonds is bedoeld voor initiatieven van wijkgemeenten, zoals een pioniersplek of andere vernieuwende activiteit die ze niet volledig uit het lopende budget kunnen bekostigen.
Het woord solidariteit is ook van toepassing op de instándhouding van het fonds: het wordt gevuld en op peil gehouden door de wijken zelf. Dat is een prettige gedachte voor het moment dat jouw wijk ook een keer behoefte heeft aan ondersteuning uit één van die fondsen. Hoe dat precies werkt, wordt in een reglement vastgelegd.’

Er zijn toch kerken die veel hogere onderhoudskosten hebben dan andere?
‘Ja, dat klopt. Voor die situatie is een zogeheten “ingroeiregeling” ontwikkeld. Die ondersteunt de betreffende kerk de eerste jaren om te komen tot een situatie waarin men toch zelf die (hogere) lasten kan dragen.
Je kunt dan denken aan de Oude Kerk als rijksmonument. De wijkkerkenraad van de Oude Kerk Gemeente denkt overigens dat een beroep op de ingroeiregeling niet nodig is. Men heeft voorgesteld met het geld van het Fonds Nalatenschappen een aanbouw aan de Oude Kerk te realiseren, zodat het kerkgebouw meer en beter verhuurd kan worden. En ook de AK heeft ingestemd met een bijdrage.

‘De AK blijft
aan maatoplossingen
werken’

Fusie van drie bij de kerk betrokken stichtingen tot één nieuwe Stichting Oude Kerk Zoetermeer moet er voor zorgen dat de eigen inkomsten (fors) kunnen worden opgevoerd om deze prachtige kerk blijvend in stand te houden. De huur van het pand Dorpsstraat 57 is met de aanbouw niet meer nodig.
De AK zal er aan blijven werken voor belangrijke situaties in de wijken steeds een maatoplossing te vinden.’

Is de AK voortaan alleen maar een instituut voor het ondersteunen van de wijken?
‘In de Kerkorde staan de taken van een Algemene Kerkenraad omschreven. Om de AK in staat te stellen de wijkgemeenten te helpen hun functioneren veilig te stellen, zou je kunnen zeggen dat de AK ook de wezenlijke rol vervult van wat we “toezichthouder” zouden kunnen noemen.
Vooral op het gebied van de financiering van al het kerkenwerk wil de AK met advies van het College van Kerkrent­mees­ters en met de Wijkraden van Kerk­rentmeesters voorkómen dat er plotseling problemen ontstaan. In een reglement wordt dit samenspel met de wijken vastgelegd. Zo zijn er criteria ontwikkeld voor het functioneren van het solidariteitsfonds en het stimuleringsfonds.
Tegelijkertijd mogen we bedenken dat ook de positie van de AK verandert: het streven is erop gericht een evenwichtige AK vanuit de wijkgemeenten samen te stellen, waarin alle ambten vertegenwoordigd zijn. Zo’n AK moet de verantwoordelijkheid op zich willen nemen voor het stimuleren van álle wijkgemeenten.
Daarbij is dan wel een vereiste dat de wijken mensen afvaardigen die met objectiviteit willen komen tot besluit­vorming die alle wijken ten goede komt. Die solidariteit is belangrijk. Je zou kunnen zeggen dat de AK – zo werkend – de rol speelt van “waakhond”, maar dan in de meest positieve zin van het woord.’

‘Evenwichtige AK
wordt “waakhond” in de
meest positieve zin’

Zijn de wijken enthousiast over deze reorganisatie?
‘Gezien de reacties op het voorgelegde plan meen ik wel te mogen zeggen dat de meeste wijken blij zijn met de nieuwe aanpak. Hier en daar hebben we ook nog wel wat aarzelingen ontmoet. De AK heeft geprobeerd en blijft proberen met alle op- en aanmerkingen goed rekening te houden.’

Tekst en foto: Fien Meiresonne



Voorzitter Jos Nouwt van de Algemene Kerkenraad


PGZ gaat decentraal
  • Nieuw is dat de wijken zelf verantwoordelijk worden voor een solide (meerjaren)begroting en de daarbij behorende financiële verantwoording.
  • De rol van de AK wordt ondersteunend en toetsend waar het de financiële continuïteit betreft.
  • De wijken zijn in staat hun eigen kerkgebouw te onderhouden.
  • De wijken krijgen elk een eigen ledenadministrateur.
  • De predikantsformatie was tot nu toe gebaseerd op centraal afgesproken normen. Vanaf 2019 is de sluitende meerjarenbegroting van de wijk bepalend voor het vervullen van predikantsvacatures. Dat heeft de wijkkerkenraad voortaan in eigen hand.
  • Er komt een solidariteitsfonds en een stimuleringsfonds.